Beyond Metabolism

Een documentaire als een meditatieve tijd-ruimtereis,
perfect gemonteerd en verrassend boeiend.

Documentaire
van Stefanie Gaus en Volker Sattel
Duitsland 2014, 40 min.

Rem Koolhaas en Hans Ulbrich Obrist maken in hun boek Project Japan geen woord vuil aan het prachtige Kyoto Conference Center van Sachio Otani en de architect zelf komt ook slechts in de voetnoten in het boek aan het woord als leerling van Kenzo Tange. Onterecht, want het is een indrukwekkend gebouw uit 1966, de hoogtijdagen van het Japans metabolisme, dat – in tegenstelling tot menig ander gebouw van die stroming – nog naar behoren functioneert. Het is ook vreemd dat er maar weinig noemenswaardige documentaires zijn over deze stroming; als je de Japanse utopische gebouwen op film wilt bewonderen, dan moet je je door ranzige Japanse martial arts B-films worstelen. Zo overleeft een samoerai in de film The Challenge (1982) onwaarschijnlijk veel kogelregens in de grote hal van het Kyoto Conference Center. De moderniteit overwint dus niet altijd de traditie. Maar dit terzijde.
Kijk hier naar de film The Challenge. Intro is van 18.29 - 24.20 en het gevecht is van 1.29.50 - 1.48.09.
Beyond Metabolism is alleen al vanwege het onderwerp een prijzenswaardige film, het brengt een gebouw in beeld dat maar weinigen kennen of ooit zullen leren kennen. Stefanie Gaus en Volker Sattel maakten al eerder films waarin ze met zorgvuldige camerabewegingen en geduldig wachten op het juiste moment laten zien hoe mensen met ruimten omgaan. In Unternehmen Paradies (2002) nam Sattel Berlijn tot onderwerp, in Unter Kontrolle (2013) filmde het duo vele kerncentrales van binnen. De observaties zijn neutraal en gefilmd uit nieuwsgierigheid, alhoewel je als kijker toch vooral het ongemakkelijk gedrag van de mensen herkent: een ruimte past zich immers maar zelden aan jouw gedrag aan.  

De film over het Kyoto Conference Center is wat dat betreft een stuk comfortabeler om te zien en wie weet is dat wel dankzij het architectonisch ontwerp. De film brengt het gebouw op drie manieren in beeld, of beter gezegd: op drie momenten. Die drie momenten worden niet chronologisch getoond, maar juist zorgvuldig gemonteerd en door elkaar versneden.
beyond metabolism
Het ontwerpmoment wordt op archieffilm met Sachio Otani getoond, die als een volleerd acteur-architect het ontwerp tekent. Zijn opvolger Yamamoto toont de schetsen en legt uit dat pas bij oplevering de associates van het architectenbureau snapten hoe het gebouw in elkaar stak. De 42 en 40 graden schuine wanden waren geïnspireerd op de traditionele Japanse woningen maar maakten het tot een gecompliceerd bouwwerk voor die tijd.
Na de film vraag je je af of het Kyoto klimaatprotocol op een andere plek dan in dit conferentiecentrum in Kyoto had kunnen werken. Gewoon, omdat het gebouw contemplatie en utopisch denken uitlokt.
Het tweede ‘ontwerp’ moment is de klimaatconferentie in 1997, waar het Kyoto protocol werd gegratificeerd. Archiefbeelden tonen de conferentie in volle glorie: met wereldleiders, wereldpers en een armada aan beleidsvoorbereiders, lobby-ers en vertalers. Op zo’n moment is het gebouw dienstbaar aan de activiteit; het bruist van mensen, bewegingen en spullen. Het derde moment is het huidige gebruik als conferentiecentrum. We zien mensen buiten op de uitgestrekte terrassen van hun pauze genieten en schoonmakers maken ondertussen de tafels schoon en lijnen ze op de centimeter uit. De vertalers in hun hokjes rondom de centrale zaal lijken het geheel door hun microfoons aan te sturen als een mission control center van een ruimtevlucht. Ondertussen ontvouwt het indrukwekkende gebouw zich: een betonnen schip met adembenemende zalen, vol symmetrie, vreemde hoeken en met een jaren zestig brute afwerking waarin de brandhaspels niet zozeer zijn mee-ontworpen, maar zich gewoon voegen in het metabolisme van het gebouw. De hoeken bieden ruimte voor lobbywerk, het terras biedt ruimte voor meditatieve reflectie.
Kijk hier naar de trailer van de documentaire.
Een vertaalster legt uit dat de gebouwen van de Verenigde Naties in Genève (een classicistisch ontwerp) en New York (van Mies van der Rohe) dezelfde ruimtelijke organisatie hebben, maar je kunt je nauwelijks een groter verschil in atmosfeer voorstellen. Na de film vraag je je af of het Kyoto klimaatprotocol op een andere plek dan in dit conferentiecentrum in Kyoto had kunnen werken. Gewoon, omdat het gebouw contemplatie en utopisch denken uitlokt.
1  
2 
3
4