KANSEN OVER GRENZEN

Een zinkfabriek in Budel-Dorplein heeft door het optimaliseren van werkprocessen bedrijfsruimte over. De oorspronkelijke invulling van het bestemmingsplan leidde tot wantrouwen bij de bewoners dat er zware industrie zou kunnen komen. Onze analyses verbonden de mondiale schaal waar het bedrijf in opereert met de lokale schaal van het cultuurhistorisch bijzondere Dorplein. Drie scenario’s 1 werden ontwikkeld, uitgaande van mogelijke mondiale en lokale variaties.

Het resulteerde in een sociaal-culturele focus van het plan op het opnieuw verbinden van de fabriek met het dorp (dat speciaal voor en door de fabriek werd gebouwd) en een ruimtelijk-economische uitwerking van het type duurzame bedrijvigheid dat zou passen bij zowel de fabriek als de omgeving. Een uitgebreide actoranalyse met ronde tafels vormde de basis voor de visie ‘kansen over grenzen’, en daarna het nieuwe bestemmingsplan. 2

In de visie wordt allereerst ingegaan op de unieke geschiedenis van het gebied. Deze karakteriseert het unieke en het bijzondere van zowel de sociaal-economische als ruimtelijke omgeving. Daarnaast komt uit de historische schets ook een aantal ruimtelijke eenheden en structuren naar voren, die het verdere onderzoek gefocust hebben. Van oudsher was er een hechte relatie tussen Budel Dorplein en de zinkfabriek. De zinkfabriek ontwikkelde hier niet alleen woningen voor haar arbeiders en hoger personeel, maar leverde ook gelijkstroom, onderwijs, mogelijkheden voor cultuur in de Cantine, er was een fabriekskapel, een kerk, een boerderij, sportvoorzieningen en zelfs een kleine gevangenis in Franse stijl. 3 Sinds de jaren ’60, bij de overname van de Dor-fabriek, zijn al die functies ontweven: de woningen werden verkocht, de publieke functies ondergebracht bij de gemeente, de aanwezige natuur bij de natuurmonumenten en de energievoorziening bij
gespecialiseerde energieleveranciers. Sindsdien zoekt elk van deze partijen een eigen optimum en zijn ze van elkaar onthecht, hooguit is er sprake van ‘goede buren’. Met de nieuwe positionering van DIC zijn er mogelijkheden om enkele waarden van die oorspronkelijke cohesie te herstellen, niet in de traditionele paternalistische zin, maar eerder in gerichte corporatieve acties op specifieke onderdelen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan

  • het ontwikkelen van (stressvrije en zorggarante) woningen in Cranendonck voor de (oude) werknemers van Nyrstar en de mogelijk nieuwe bedrijven aldaar, samen met
    geïntegreerde huis/tuinservice faciliteiten, (thuis-) zorgverlening, kinderoppas of onderwijs;
  • het uitgeven van concurrerende (collectieve) zelfbouwkavels, mede om de uitstroom van Nederlanders, over de grens tegen te gaan, in afstemming op de behoefte van de gehele Kempische Stedenas, gekoppeld aan het herstel van een reguliere treindienstverlenging;
  • een gezamenlijke waterbeheersing en benutting van het gezuiverde Nyrstar afvalwater voor viskweek, natuurontwikkeling en/of een natuurlijke (eventueel zelfs verwarmde) recreatieve voorziening;
  • het opbouwen van een sociaal-cultuur-economisch ankerpunt (bijvoorbeeld in/om de Cantine) als uitvalsbasis voor het industrieel erfgoed toerisme, gekoppeld aan expo, kennis- en opleidingsfaciliteiten voor de oude en nieuwe bedrijven op DIC;
  • open huis faciliteiten en lokale (gast) verblijfsmogelijkheden in Dorpleinstijl voor mogelijke bezoekers dan wel de tijdelijke buitenlandse werknemers van Nyrstar en de nieuwe bedrijven op DIC;
Geschiedenis Dorplein
De veranderende relatie tussen Dorplein en de zinkfabriek: van een diepe verwevenheid naar een strenge functiescheiding. De toekomst: nieuwe ketens tussen bewoner en industrie via energie, recreatie en landbouw.
Ankerpunten
Grensoverschrijdende economie en natuur met voorstel voor ankerpunten.

Ten tweede is ingegaan op de structuur van de mondiale zinkproductie in het algemeen, en het specifieke productieproces en de (potentiële) netwerken van Nyrstar Budel in het bijzonder. Want zonder Nyrstar bestaat er geen industrieterrein Cranendonck en zonder dat zijn er geen mogelijke kansen om deze te verbinden met vraagstukken en potenties in een ruime omgeving. 4

 

input-output Nyrstar
Input-output diagram van de zinkfabriek
energienet
Benutting restwarmte voor Dorplein en recreatieve voorzieningen
warmtenet
Schets voor nieuwe leidingen en bedrijvigheid

Vervolgens wordt ingegaan op de kansen die daaruit voortkomen en de verbinden met bredere ruimtelijke vraagstukken en potenties over een groter gebied. Daartoe worden drie scenario’s geschetst en hoe het voorkeursscenario een verder vervolg zou kunnen krijgen.  5