TE LAAT

Column over stationswinkels, van Tong Picasso naar Hi Speed Lounge.

 

Te laat, 2013
Column, eerder gepubliceerd in S+RO, maart 2013
—-

 

‘Gemiddeld blijven mensen minder dan tien minuten op het station, ik zou willen dat ze in de verleiding komen om een trein later te nemen.’ Aldus Madeleine van der Zwaan, voormalig directeur NS Stations/Servex (thans directeur van theater Carré). Ik laat die uitspraak even op me inwerken, terwijl de Fyra1 is uitgevallen en me vervolgens onvrijwillig aan de wens van mevrouw Van der Zwaan overgeef.

Er was een tijd dat ik mezelf dan zou trakteren op een Tong Picasso met daarna een kopje filterkoffie en een spoorpunt, al naar gelang de heftigheid van de vertraging. In zo’n rokerige oranje-bruine stationsrestauratie (versie Rotterdam) of zo één met Perzische tapijtjes op tafels (versie Roosendaal). Bij de koffie kreeg je steevast ijskoude koffiemelk uit een roestvrijstalen minikannetje waar zo’n vies randje aangekoekte melk aan zat en en passant spaarde je de suikerzakjes waarop verschillende stationsgebouwen van Nederland waren gedrukt. Ach, je zat er tenminste warm, droog en meestal wel rustig, evenals in de aanpalende gratis verwarmde wachtruimte. Soms miste ik wel eens, verdiept in de ochtendkrant, per ongeluk de volgende trein.

Alle goede en bovenal commerciële verleidingen van NS Stations ten spijt, op stations verlang ik er nooit naar om een trein later te nemen. De Tong Picasso van toen kan me gestolen worden, maar de rokerige stationsrestauratie wil ik graag terug nu het nagelnieuwe Rotterdam CS uitsluitend lawaaiige, kille en fantasieloze fastfoodketens met kaboutertafeltjes heeft. Het is de nieuwe formule van NS Stations en dat biedt merkwaardig genoeg juist de overbekende combinatie van fastfood- en kledingketens die we al kennen van de Lijnbaan en andere gemiddelde winkelstraten. Op die plekken heb je dan tenminste nog cafés, parken en restaurants om even uit te puffen, maar de enige plek op het station waar je langer dan tien minuten kunt verblijven is de Hispeed Lounge. NS humor, die naam, Hispeed Lounge.2 Het kost € 12,50 om er voor maximaal twee uur te loungen: dan krijg je er wel een gratis kopje koffie en WiFi bij. Geen match voor de overal opkomende flexwerkplekken zoals Seats2Meet of de nèt buiten het NS Stations-regime gelegen Lebkov. Of de oude stationsrestauratie dus.

De commercialisering van de stations hield in de jaren negentig nog de belofte in dat er veel meer en betere voorzieningen voor reizigers en niet-reizigers zouden komen. Het station als logisch onderdeel van de stad, waar je bijna terloops van de stad, door het station de trein inwandelt. Dat was ooit de ambitie van het NS-concern tijdens de privatisering. [pullquote align=”right” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]Stations zijn verevend met winkelstraten, benzinestations, vliegvelden en perifere detailhandel. [/pullquote] Maar in de uitvoering daarvan door NS Stations is de gemakkelijke weg gekozen om alleen maar landelijke of internationale ketens op stations toe te staan. Toegegeven, de AH-to-go en de HEMA zijn een uitkomst voor de haastige reiziger, maar voor het overige is het station als locatie nu verevend met winkelstraten, benzinestations, vliegvelden en perifere detailhandel die al in een eerder stadium door ketens werden platgeslagen en uitgehold.

Anno 2013 wordt de retail grondig herzien; de een na de andere winkelruimte staat te huur, online verkopen nemen toe, de crisis houdt aan en tijdelijke functies of pop-up stores zijn bon ton. In die heftige dynamiek zou het station juist een goede kans hebben om een geheel eigen commerciële sleutelpositie in te nemen. Het is heel anders dan een winkelstraat. Het is een plek waar bezoekers niet één, maar twee keer op een dag komen en dat biedt bijzondere (commerciële) mogelijkheden die bijna volledig onbenut blijven. Het is een plek met extreem veel reguliere klanten. Het station kan een plek zijn waar niet de droge consumptie centraal staat maar snelle uitwisseling en ontmoeting, een handige interface tussen bijvoorbeeld onlinebestellingen en fysieke overdrachten. Niet sloom slenterend een jurk kopen, maar een eerder en elders bestelde jurk ophalen of terugbrengen.

Een station is in iedere stad bovendien een unieke plek om de lokale kwaliteiten van de stad in één geconcentreerd gebied te presenteren aan een internationaal netwerk. Een plek waar de steeds weer wisselende sferen van zowel de stad als de treindienst zinderen en juist niet een universele non-place. [pullquote align=”right” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]Waarom zou je in hemelsnaam Leonidas bonbons kopen op station Rotterdam, als je over een half uur in Antwerpen zit? [/pullquote]

Waarom zou je in hemelsnaam Leonidas bonbons kopen op station Rotterdam, als je over een half uur in Antwerpen zit? Had de bijzondere bonbons van de Rotterdamse chocolatier de Bonte Koe verkocht.

Met een beetje aandacht, creativiteit en een langetermijnvisie over zo’n locatie is een palet van Rotterdamse karakteristieken en topzaken mogelijk, desnoods voor tijdelijk of als markt of afhaalplek. Wedden dat mensen op doorreis spontaan uit de trein gaan stappen om met de volgende trein door te reizen? Omdat ze dan even in een half uur Rotterdam kunnen proeven – gewoon op het station. Doe er een goed restaurant bij, zoals op Perron 4/5 in Amersfoort, een dependance van het museum, een deli/versmarktje met lokale producten, 24 uurs-koelpostbussen waar de online bestellingen van die dag in worden afgeleverd en een cultureel informatiepunt over de stad en je hebt de kans dat mensen er zelfs urenlang willen verblijven. En de grap is dat je dat op ieder station kunt doen, want iedere stad heeft immers zo zijn eigen charmes, ook anno 2013.